Jak poznałem brata Jean-Claude’a
Na studentacie, w bibliotece klasztoru – Sanktuarium Nostra Signora del Monte (Matki Bożej z Góry) w Genui miało miejsce moje pierwsze spotkanie z bratem Jean-Claude’m. Było to w październiku 1993 roku. Byłem wówczas młodym bratem, który dopiero co zakończył nowicjat w Asyżu, w San Damiano, i złożył pierwszą profesję, a więc w trakcie formacji, a jednocześnie poszukującym radykalnego i autentycznego franciszkańskiego życia zakonnego. I już trochę niezadowolonym z życia w dużym klasztorze. Karol de Foucauld, a następnie Franciszek z Asyżu oczarowali mnie i moim pragnieniem stało się pójście ich śladami: śladami, które pozostawił Jezus w swojej Ewangelii.
Nie spotkałem go osobiście, ale poprzez jego opowieść o doświadczeniu życia żebraka na ulicy, razem z najuboższymi braćmi, których spotykamy na naszych ulicach, a których często nie potrafimy dostrzec. W bibliotece mój wzrok padł na niewielką książkę bez porządnej okładki, zawierającą akta z sesji włoskich braci po ślubach czasowych, która miała miejsce w klasztorze w Monte kilka lat wcześniej. Świadectwo życia brata Jean-Claude’a i brata Michael’a na ulicach francuskich miast, którzy nie mając dosłownie nic, modląc się i żebrząc, głosili ludziom bezdomnym i wielu innym, których spotykali, że życie Ewangelią jest możliwe, dosłownie uwiodło mnie. Powtarzałem sobie: „Oto jak pragnę przeżywać moje franciszkańskie życie, oto czego chcę!”. Postanowiłem spędzić z nim pewien czas, żyjąc na ulicy.
Porozmawiałem o tym z magistrem junioratu, bratem Luca, który, choć ostrzegał mnie przed niektórymi niebezpiecznymi, bardziej duchowymi niż materialnymi aspektami tej decyzji, to jednak zachęcił mnie, abym podjął propozycję, którą Duch Święty właśnie mi składał. Za pośrednictwem pewnego brata z Francji, który wtedy gościł w naszym klasztorze, znalazłem sposób na skontaktowanie się z bratem Jean-Claude’m. Pierwsza niespodzianka: brat Jean-Claude zaraz mi odpisał, zaledwie kilka dni po tym, jak wysłałem do niego list. Uprzejmy i pełen gotowości ton jego odpowiedzi uspokoił mnie bardzo i tak oto zaplanowałem moją pierwszą podróż w kierunku Saint-Pierre, niedaleko Tuluzy, gdzie on przebywał, odpoczywając między jedną i drugą misją. Tam też po raz pierwszy odkryłem małych braci i małe siostry Baranka. Gdy kupowałem bilet w Genui, wczesnym rankiem, podeszła do mnie osoba bezdomna, która grożąc mi, zażądała ode mnie pieniędzy. Było jeszcze ciemno i pusto na stacji. Ze strachu dałem jej coś i pomyślałem sobie: „No i teraz mam spędzić prawie miesiąc z takimi właśnie osobami”.
Dotarłem do Saint Pierre w trakcie czuwania modlitewnego. Był wieczór; wspólnota zgromadziła się pod gołym niebem, na niewielkim pagórku. Pamiętam ogień, śpiewy i wielką radość – tak zostałem przyjęty. Po raz pierwszy ujrzałem brata Jean-Claude’a: niewysokiego mężczyznę, uprzejmego w obejściu i uśmiechniętego. Uścisnął mnie i powiedział: „Witamy Mario!”. Wszelki niepokój znikł.
Kolejne dni spędzaliśmy ze wspólnotą Baranka, kosztując modlitwy, ciszy, w radości bycia razem i dzielenia się tym, co Opatrzność położyła nam na stole. Następnie nadszedł czas, by „wyruszyć” na ulicę. Dotarliśmy do Tuluzy. Brat Jean-Claude chciał stopniowo przygotować mnie do żebraczego życia, więc przez kilka dni byliśmy przyjęci w schronisku dla bezdomnych.
W końcu nastąpiło prawdziwe zderzenie z ulicą. Poszukaliśmy jakiejś stołówki dla ubogich, żeby móc zjeść obiad i zostaliśmy tam przyjęci z wielką gościnnością. Potem zapadł zmrok. Nadchodziła noc. Brat Jean-Claude zapytał mnie: „Gdzie chcesz spać?” Trochę zakłopotany odpowiedziałem: „Nie wiem” – myśląc, że to on powinien mną kierować. Po drugiej stronie ulicy stała grupa rozmawiających żywo ze sobą mężczyzn. Instynktownie pomyślałem sobie, że moglibyśmy ich zapytać, gdzie można się przespać. Brat Jean-Claude ostrzegł mnie: „Najpierw zobaczymy, jak oni się do nas odniosą”. Ja miałem na sobie habit franciszkański, a Jean-Claude brązową kurtkę i krzyżyk. Nasza zakonna tożsamość była oczywista. Brat Jean-Claude spróbował zamienić z nimi kilka słów pytając, gdzie radziliby nam pójść spać w tej części miasta. Zrobiło się późno, a chłód, mimo lata, zaczynał być odczuwalny. Nieoczekiwanie jeden z nich powiedział: „Chodźcie z nami”. Poszliśmy więc za nimi. Zaprowadzili nas w jakieś osłonięte miejsce, gdzie w narożniku ulicy, za murkiem, znajdowała się niewielka przestrzeń, chroniącą nas przed samochodami i przechodniami. Tam usiedliśmy. Nie mieliśmy nic, tylko koc, który pożyczyli Jean-Claude’owi wolontariusze ze stołówki dla ubogich. Rozłożyliśmy go i podzieliliśmy na dwie części. Kiedy już położyliśmy się, jeden z mężczyzn podszedł do nas, ofiarowując nam śpiwór. Zapytaliśmy: „A ty, jak będziesz spał tej nocy?” Odpowiedział: „Podzielimy się z kolegą”. Zgodziliśmy się więc i rozpięliśmy śpiwór, żeby użyć go jako przykrycie dla nas obu.
Sen mnie nie ogarniał, ogarnął mnie natomiast Duch Pański, który przeniknął całkowicie mojego ducha, serce i umysł. Ogromna wdzięczność wypełniła moje serce. Najubożsi z ubogich zajęli się nami i podzielili się tym niewiele, co mieli: ich schronieniem na noc. Ewangelia stała się rzeczywistością: „Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnie uczyniliście”(Mt 25,40). Tym razem to my byliśmy tymi braćmi najmniejszymi, którym dano coś, żeby mogli przykryć się w zimną noc. Opowiadałem o tym wydarzeniu wiele razy, przede wszystkim po moim powrocie do grupy Caritas w Genui, w której należałem do ekipy zajmującej się bezdomnymi. I zawsze powtarzałem: „Doświadczenie życia pośród nich stało się doświadczeniem mistycznym”. Tak myślę również dziś.
Kolejne dni w Tuluzie mijały na modlitwie w kościele, rozważaniu Słowa Bożego i żebraniu o jedzenie, pukając do drzwi domów. Pamiętam, że wchodząc do któregoś z kościołów zapytałem Jean-Claude’a ile czasu w nim zostaniemy. Jego odpowiedź nie była zbyt precyzyjna: „jakieś dwie lub trzy godziny”. Zaniepokoiło mnie to. Dopiero potem zrozumiałem, jak bardzo serce potrzebuje przestrzeni, by trwać przy Słowie Bożym; wtedy czas szybko mija. Przypomniało mi się pewne zdanie z Testamentu świętego Franciszka: „Bardzo chętnie przebywaliśmy w kościołach”. Również modlitwa różańcowa, kiedy szliśmy ulicami na spotkanie ludzi, którzy pośpiesznie przechodzili obok nas była głębokim doświadczeniem kontemplacyjnym – nie osądem, ale modlitwą wstawienniczą. Szczególnie zapadło mi w pamięci odmawianie różańca, gdy przemierzaliśmy długi odcinek autostrady wzdłuż barierek, ze względu na ogromną szybkość aut i powolność powtarzanych Zdrowaś Maryjo w kontemplowaniu Tajemnicy.
Ważne były też spotkania z ludźmi, gdy pukaliśmy do ich drzwi: raz odrzucenie, raz przyjęcie, tak ze strony osób bardzo bogatych jak i bardzo biednych. Doświadczaliśmy, że możemy być pomostem między najuboższymi, żyjącymi na ulicy, a ludźmi wiodącymi ich własne życie w rodzinie, w pracy, w zmęczeniu zarabiającymi na chleb każdego dnia. Pozdrowienie: „Pokój temu domowi!” – według ewangelicznego powiedzenia – mogło otworzyć lub zamknąć drzwi.
Po prawie miesiącu wróciłem do mojego wielkiego klasztoru w Genui, lecz moje serce było odmienione. Doświadczyłem radości ubóstwa, szczęścia miłości, która staje się słodyczą i miłosierdziem w spotkaniu z ubogimi; wesela bratniego ducha wśród małych braci i sióstr Baranka. Moje serce zostało przygotowane do złożenia ślubów wieczystych, do pozostania na zawsze bratem mniejszym, synem świętego Franciszka. A nawet do otwarcia się na wielki dar Kapłaństwa, do którego nie byłem przekonany przed wyjazdem. Myślałem sobie: „Jeśli życie kapłańskie jest tym, co widziałem u brata Jean-Claude’a, to i ja również mogę je wieść!”.
Stąd za każdym razem, kiedy spotkałem brata Jean-Claude’a byłem mu wdzięczny za to, że pomógł mi otworzyć serce na Ducha Świętego, który działa w nas i wokół nas. I mogę powiedzieć, że dziękuję mu nie tylko za to, że mogę być radosnym franciszkańskim bratem, ale również kapłanem… a teraz nawet biskupem! Duch jest zawsze niespodzianką.
Niech was Pan obdarzy pokojem!
Massa, 5 maja 2026 roku
+ br. Mario Vaccari OFM